Mabasi ya umeme Zanzibar, yaja na changamoto zake

Oktoba Mosi, 2026, Zanzibar iliandika historia. Kwa mara ya kwanza, mabasi ya umeme ya kisasa yenye urefu wa mita 12, yaliyoletwa na kampuni ya EKA Mobility ya India kwa kushirikiana na Mfuko wa Hifadhi ya Jamii (ZSSF) na GRT, yalianzisha safari zake rasmi.

Rais wa Zanzibar, Dk Hussein Ali Mwinyi aliyazindua Julai 23, 2026 katika kituo cha Malindi, na sasa yameanza kubeba abiria.

Hii ni hatua ya kupongezwa sana, mabasi haya hayatoi moshi, hayana kelele, yanalinda Mji Mkongwe ambao ni urithi wa dunia, na yanaokoa matumizi ya mafuta ya kuagiza nje.

Mpango mzima ni mabasi 500, awamu ya kwanza ni mabasi 15 hadi 35. Lakini mwanzo mzuri umejaa kasoro zinazomtesa mwananchi wa kawaida kukiwa na changamoto kuu tatu kubwa zinazooneka sasa.

Tofauti na daladala za kawaida unazolipa pesa taslimu, mabasi haya yanalipiwa kwa kadi maalumu pekee. Kuna kadi ya buluu kwa abiria wa kawaida, Sh700, kadi ya dhahabu kwa wanafunzi, na kadi nyeusi kwa wazee zaidi ya miaka 70 kwa Sh350, nusu bei.

Tatizo, kadi zenyewe hazipatikani kwa wakati. Vituo vya kuuzia kadi viko Kijangwani, mfumo wa malipo ya kadi kwa simu haupo, na mtandao ukikatika kadi haisomi.

Kwa hiyo, bado kuna abiria wanalazimika kulipiwa na wengine kwa kutumia kadi zao na wengine kukatiwa tiketi kwa kutumia mashine ambazo zinakwisha muda wake ndani ya saa 24 tangu ilipokatwa.

Abiria wanaolalamika wanasubiri zaidi ya dakika 40 kituoni, mathalani ikiwa abiria amefika kituoni akakuta basi linaondoka, mpaka apate basi lingine anaweza kusubiri hadi saa moja kabla ya kupita lingine.

Zaidi, ingawa mradi unaitwa Rapid Transit, mabasi yenyewe yanatembea kwa mwendo wa pole ndani ya Mji. Hii ni kwa sababu hakuna njia ya pekee ya mabasi haya, hivyo yanakwama kwenye foleni ileile ya daladala.

Kwenye ruti mbili zinazotumika sasa Kijangwani hadi Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Abeid Amani Karume, na Kijangwani hadi Chukwani-Buyu, daladala zote za kawaida zimesimamishwa. Serikali ilifanya hivyo ili kulazimisha watu kutumia mabasi ya umeme.

Lakini mabasi ya umeme ni 15 tu. Daladala zilizokuwa zikihudumia ruti hizo zilikuwa zaidi ya 50. Matokeo yake ni upungufu mkubwa wa vyombo. Kama anavyosema mmoja wa abiria Wangeacha daladala ziendelee hadi mradi ukamilike, sasa wananchi tunaumia sana.

Changamoto nyingine ambazo ripoti zinaonyesha, Zanzibar bado inategemea umeme kutoka Bara na ina mgao wa mara kwa mara. Kuchaji basi moja la mita 12 kunahitaji umeme mkubwa. Ikitokea mgao wa umeme jioni, mabasi ya kesho hayatachajiwa.

Kwa upande wa ajira, daladala moja hulisha familia zaidi ya saba, dereva, kondakta, mwenye gari, fundi. Wamiliki sasa wanauliza Serikali itawapa mkopo wa kununua mabasi ya umeme au wataishije? Mkutano wa Magomeni Agosti 20, kilisikika kilio hiki.

Vituo vya kuchaji viko Malindi pekee. Hakuna vituo vya kuchaji njiani Uwanja wa Ndege au Chukwani.

Sasa ni ruti mbili tu, adha ni hii. Mpango wa Serikali ni ruti zote za Mjini Magharibi kuingia katika mfumo huu, hadi mabasi 150 ifikapo mwisho wa 2026 na 500 baadaye.

Kama changamoto za kadi na idadi ndogo ya mabasi hazitatatuliwa sasa, tukianza ruti zote mjini patakuwa na mgomo wa usafiri usio rasmi. Watu watachelewa kazini, watalazimika kutumia bajaji kwa bei ya juu mara tano, uchumi utaanguka na wanafunzi watakosa vipindi darasani.

Faida ya mazingira itageuka kuwa hasara ya kisiasa kwa sababu mwananchi ataona mradi wa kijani unamnyima haki ya kusafiri.

Ni vyema Serikali ikaangalia uwezekano wa angalau kurejesha kwa asilimia 50 kwenye ruti hizo mbili hadi mabasi 50 ya umeme yafike na vituo vya kuchaji viwe tayari.

Kadi ziuzwe madukani, supermarket, na malipo kwa mitandao ya simu yawezekane ili baadaye mtu asikose basi kwa sababu ya kadi.

Ni vyema kwenye kila kituo kwenye ubao kama sasa yanavyopita maandishi ya kielektroniki yanayokaribisha Zanzibar, basi uwekwe muda kwamba abiria anatakiwa kusubiria dakika ngapi kama ilivyo kwa nchi za wenzetu.

ZSSF kupitia benki ianzishe mkopo nafuu wa kuwawezesha wamiliki wa daladala kununua hisa kwenye mradi wa mabasi ya umeme, ili wasihisi wamefilisishwa na Serikali yao.

Shirika la Umeme (Zeco) lihakikishe kituo cha Malindi kina jenereta kubwa au solar backup ili mabasi yachajiwe hata wakati wa mgao.

Mabasi ya umeme ni maendeleo, hakuna ubishi. Lakini maendeleo bila maandalizi ya mwananchi ni adha. Zanzibar inahitaji kijani, lakini kijani kisichomtesa mkulima wa mwani wa Chukwani anayetaka kufika sokoni saa kumi na mbili.

Source link

October 21, 2026